A febre exantemática mediterránea (FEM) ou febre botonosa, é unha enfermidade infecciosa aguda causada por unha rickettsia, a Rickettsia conorii. O seu vector principal en Europa é a carracha Rhipicephalus sanguineus, a cal está presente en Galicia [Apéndice] e vixíase a través da Rede Galega de Vixilancia de Vectores (ReGaViVec). O mecanismo de transmisión da enfermidade é a picadura da carracha, a cal permanece infectada durante toda a súa vida. Aínda que pode estar presente noutros mamíferos, o hospedador habitual son os cans e os roedores.

En Galicia, o número de casos de FEM anuais adoita ser baixo [Apéndice] e teñen unha marcada estacionalidade que coincide cos meses máis cálidos nos que abundan estas carrachas (dende finais da primavera a finais do verán). Ao ser a FEM unha enfermidade de declaración obrigatoria, vixíase tanto polo Sistema Xeral de Notificación Obrigatoria de Enfermidades (SXNOE) como polo seguimento que se fai das altas hospitalarias (CMBD).

O período de incubación da enfermidade acostuma a ser de entre 5-7 días dende a picadura da carracha, aínda que podería ser máis longo. O cadro clínico habitual é o comezo brusco de febre con artromialxias e posterior aparición, entre o 3º e 5º día, dunha erupción maculopapulosa non prurixinosa que xeralmente afecta ás palmas das mans e plantas dos pés. Xeralmente cursa de forma leve e a miúdo aparece, dende o inicio da enfermidade, unha lesión primaria na pel con aspecto dunha pequena úlcera duns 2 a 5 mm de diámetro cun centro escuro e unha aureola vermella no lugar da picadura da carracha, acompañada de linfadenopatía rexional. Debe terse en conta que os casos non sempre son recoñecibles polo seu cadro clínico, sendo a veces a febre o único signo clínico evidente. Para confirmar o diagnóstico, deberanse facer probas de laboratorio [1].

A súa prevención consisten en evitar a picadura ou retirar as carrachas de forma adecuada no caso de picadura, previr a parasitación dos cans e reducir a poboación de carrachas.

Como xa se comentou nun VENRES e nunha nota de prensa recentes, en Galicia estase a producir un aumento de tose ferina neste 2024. Ata mediados de abril declaráronse 394 casos, o cal supón unha alta circulación da tose ferina, facendo prioritaria a prevención na poboación con maior risco de desenvolver cadros graves (vulnerables), os <1 ano. No que vai de ano, nestes notificáronse 28 casos, entre os cales houbo 3 hospitalizados pero ningunha defunción.

A tose ferina debe sospeitarse ante calquera persoa que presente tose durante un mínimo de dúas semanas e teña un dos seguintes: tose paroxística (especialmente cando se exacerba pola noite e cursa sen febre), estridor inspiratorio ou vómitos provocados pola tose. Non obstante, debe terse en conta que as persoas vacinadas poderían presentar síntomas atípicos.

As probas diagnósticas só deben realizarse cando exista sospeita clínica e nunca en persoas asintomáticas.

Ante un caso sospeitoso ou confirmado, Atención Primaria debe preguntar polos posibles contactos estreitos que pertenzan a un grupo prioritario para indicarlles quimioprofilaxe (QP) e, se o precisan, vacinación [Apéndice]. Ademais, informará ao caso de que o resto dos contactos tamén deben vixiar posible aparición de síntomas. Debe terse en conta que a QP ten un impacto limitado nos contactos estreitos da tose ferina [1] e un uso masivo destes antibióticos podería aumentar as resistencias aos mesmos. Con todo, dado o alto risco de morbi-mortalidade dos máis cativos, o aumento da incidencia na comunidade e a elevada taxa de transmisión, recoméndase a QP nos grupos prioritarios para limitar a transmisión a estas persoas [2]​

​